«پارکهای علم و فناوری» از زیرساخت نوآوری تا سکوی قدرت فناورانه راهبردی
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت تغییر پارادایم در زیستبوم فناوری کشور گفت: پارکهای علم و فناوری دیگر نباید صرفاً محل استقرار شرکتها و ارائه خدمات باشند، بلکه باید به سکوی توسعه فناوریهای راهبردی، رهبر شبکه نوآوری و موتور تولید ثروت و قدرت فناورانه کشور تبدیل شوند.
به گزارش عایدی آنلاین به نقل از مرکز ارتباطات معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، حسین افشین در نشست با روسای پارکهای علم و فناوری، با اشاره به تغییر نگاه جهانی نسبت به مفهوم قدرت، اظهار کرد: در پارادایم جدید، صرف دانشبنیان بودن یک شرکت به معنای تحقق اهداف توسعهای نیست. دانش زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که بتواند به ثروت، اثرگذاری اجتماعی و اقتدار ملی تبدیل شود.
وی افزود: در ادبیات جدید جهانی، مفاهیمی مانند «فناوریمحوری» و «قدرتمحوری» بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند. منظور از قدرت نیز صرفاً قدرت نظامی نیست؛ بلکه قدرتی است که از دانش، فناوری، اقتصاد و داده نشأت میگیرد.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: در گذشته، قدرت کشورها بر پایه منابع طبیعی، توان نظامی یا ظرفیت اقتصادی تعریف میشد، اما امروز قدرت در اختیار کشورهایی است که داده بیشتری در اختیار دارند، بر دادهها حاکمیت دارند و اقتصاد فناورانه قویتری ایجاد کردهاند. بنابراین اگر اقتصاد دانشبنیان قرار است به توسعه کشور کمک کند، باید به اقتصاد قدرتآفرین تبدیل شود.
این مقام مسئول با بیان اینکه تغییر این پارادایم مستلزم بازتعریف مأموریت پارکهای علم و فناوری است، گفت: هدف ما این است که پارکها از یک زیرساخت صرف برای استقرار شرکتها، به سکوی توسعه فناوریهای راهبردی کشور تبدیل شوند؛ موضوعی که مستلزم اصلاح ساختارها و بازتعریف نقش بازیگران زیستبوم فناوری است.
وی در تشریح این نقشها تصریح کرد: دولت توسعهدهنده فناوری نیست و اساساً نباید چنین نقشی ایفا کند. توسعه فناوری وظیفه بخش خصوصی و شرکتهای فناور است و دولت باید نقش حمایتگر، تسهیلگر و سیاستگذار را بر عهده داشته باشد.
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر اینکه دولت نباید در فرآیند توسعه فناوری مداخله مستقیم داشته باشد، اظهار کرد: وظیفه دولت حمایت از زیستبوم نوآوری، ایجاد زیرساختهای لازم، کاهش ریسک فعالیت شرکتهای دانشبنیان، فراهم کردن بستر رشد و همچنین انجام خریدهای راهبردی از فناوریهای داخلی است.
نسل اول؛ پارک بهعنوان محل استقرار شرکتها
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح ویژگیهای نسل نخست پارکهای علم و فناوری گفت: فلسفه شکلگیری نسل اول این بود که دانشگاه و صنعت در کنار یکدیگر قرار گیرند تا ارتباط میان آنها تقویت شود. در این الگو، مهمترین مأموریت پارک، واگذاری زمین، ایجاد ساختمان، تأمین فضای استقرار شرکتها و فراهم کردن امکانات اولیه بود. تصور بر این بود که صرف همجواری شرکتها با دانشگاه، به حل مسئله ارتباط صنعت و دانشگاه منجر خواهد شد.
افشین ادامه داد: شاخص موفقیت در نسل نخست، تعداد شرکتهای مستقر، میزان اراضی واگذارشده و توسعه فیزیکی پارک بود و نقش مدیر پارک نیز بیشتر به مدیریت زیرساختها و ساختمانها محدود میشد.
وی خاطرنشان کرد: بسیاری از پارکهای کشور همچنان با همین نگاه اداره میشوند؛ به گونهای که بخش عمده دغدغه مدیران، مسائل عمرانی، نگهداری ساختمانها و مدیریت فضاهای فیزیکی است، در حالی که مأموریت اصلی پارک باید فراتر از مدیریت یک مجموعه ساختمانی باشد.
نسل دوم؛ تمرکز بر تجاریسازی فناوری
افشین با اشاره به تحول مأموریت پارکها در نسل دوم اظهار کرد: در این مرحله مشخص شد که صرف ایجاد شرکت کافی نیست و شرکت زمانی موفق خواهد بود که بتواند محصول خود را به بازار برساند و ثروت ایجاد کند. به همین دلیل مراکز رشد، شتابدهندهها، خدمات مشاوره کسبوکار، مشاوره حقوقی، منتورینگ، آموزش کارآفرینی، سرمایهگذاری خطرپذیر و سایر خدمات پشتیبان به پارکها اضافه شد.
معاون علمی رئیسجمهور تصریح کرد: فلسفه نسل دوم این بود که شرکتهای فناور باید از مرحله ایده عبور کنند و به مرحله تجاریسازی برسند؛ زیرا بخش عمده ارزش اقتصادی در بازار و فروش محصول شکل میگیرد.
نسل سوم؛ پارک بهعنوان رهبر زیستبوم نوآوری
معاون علمی رئیسجمهور نسل سوم پارکهای علم و فناوری را مهمترین مرحله تحول این مراکز دانست و گفت: همه پارکهای کشور باید به سمت نسل سوم حرکت کنند؛ نسلی که در آن پارک دیگر صرفاً ارائهدهنده خدمات یا مالک ساختمان نیست، بلکه رهبر زیستبوم نوآوری محسوب میشود.
وی توضیح داد: رهبر زیستبوم کسی است که میان همه بازیگران زیستبوم نوآوری ارتباط برقرار میکند؛ از دانشگاه و شرکتهای دانشبنیان گرفته تا سرمایهگذاران، صنایع، صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر، دستگاههای اجرایی و بازار.
افشین افزود: در این الگو، موفقیت پارک دیگر با تعداد شرکتهای مستقر یا متراژ ساختمانها سنجیده نمیشود، بلکه معیار اصلی، میزان ایجاد ارتباط مؤثر، شکلگیری زنجیره ارزش، توسعه همکاریها و حل مسائل واقعی کشور است.
پایان عصر پارکهای ساختمانمحور؛ آغاز دوره پارکهای مأموریتمحور
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به نقش پارکهای علم و فناوری گفت: آینده پارکها در گرو عبور از نگاه ساختمانمحور و حرکت به سمت مأموریتمحوری، شبکهسازی و رهبری زیستبوم نوآوری است.
افشین اظهار کرد: تحول پارکهای علم و فناوری، بازتاب تحول ساختار اقتصادی کشورهاست و هیچ تحول فناورانه بزرگی بدون تغییر در نگاه اقتصادی و توسعهای رخ نداده است. همانطور که اقتصاد از دوره صنعتی به اقتصاد دانشبنیان، اقتصاد هوشمند و در نهایت اقتصاد راهبردی و اقتدارآفرین حرکت کرده است، پارکهای فناوری نیز باید متناسب با این تغییرات مأموریت خود را بازتعریف کنند.
او با انتقاد از برخی شیوههای ارزیابی پارکهای علم و فناوری گفت: اگر همچنان شاخص اصلی موفقیت یک پارک، تعداد شرکتهای مستقر، میزان زمین واگذارشده یا درآمدهای اداری باشد، نشاندهنده باقی ماندن در نگاه نسلهای ابتدایی پارکهاست.
وی تصریح کرد: در نسلهای جدید، سؤال اصلی این نیست که یک پارک چند شرکت دارد، بلکه باید پرسید این پارک چه مسئلهای از کشور حل کرده، چه زنجیره ارزشی ایجاد کرده، چه فناوریهایی را توسعه داده و چگونه میان بازیگران مختلف زیستبوم ارتباط برقرار کرده است؛ به بیان دیگر ارزش واقعی پارک در تعداد ساختمانها نیست، بلکه در میزان اتصالهایی است که ایجاد میکند؛ اتصالهایی که میتوانند به شکلگیری فناوری، محصول و ثروت منجر شوند.
حمایتهای جدید بر اساس مسئله و مأموریت
افشین با اشاره به تغییر رویکرد حمایتی معاونت علمی اظهار کرد: در مدل جدید، حمایتها صرفاً بر مبنای درخواستهای پراکنده یا فعالیتهای عمومی انجام نمیشود، بلکه باید حول مأموریتهای مشخص و حل مسائل واقعی کشور شکل بگیرد. اگر یک پارک در یک حوزه مشخص مانند کشاورزی هوشمند، انرژی، سلامت یا فناوریهای پیشرفته مأموریت تعریف کند، باید بتواند مجموعه بازیگران مرتبط را گرد هم آورد و برای حل مسئله اقدام کند.
وی ادامه داد: برای نمونه، در حوزه کشاورزی هوشمند، مسئله فقط یک فناوری خاص نیست؛ ممکن است یک شرکت روی مدیریت آب، دیگری روی تحلیل داده، دیگری روی سنجش خاک یا تجهیزات هوشمند کار کند. مهم این است که این ظرفیتها در یک زنجیره قرار بگیرند.
تغییر نقش بنیاد ملی نخبگان؛ از حمایتکننده به رهبر چرخه نخبگانی
معاون علمی رئیسجمهور در ادامه با اشاره به نقش نخبگان در چرخه نوآوری گفت: نظام حمایت از نخبگان نیز باید از مدل حمایتی صرف فاصله بگیرد و به سمت اتصال نخبگان با اقتصاد و فناوری حرکت کند. در گذشته تمرکز بیشتر بر شناسایی نخبه بر اساس شاخصهایی مانند معدل، مقاله، مدال المپیاد و دستاوردهای علمی بود، اما امروز باید پرسید این نخبه چگونه وارد چرخه تولید فناوری و خلق ثروت میشود.
«شرکتهای بزرگ» ابزار توسعه زنجیره، نه توسعه فیزیکی
افشین درباره جذب شرکتهای بزرگ به پارکها گفت: حضور شرکتهای بزرگ در زیستبوم فناوری مثبت است، اما هدف نباید صرفاً ایجاد فضای جدید یا ساختمانسازی باشد. شرکت بزرگ زمانی ارزشمند است که بتواند به شکلگیری زنجیره فناوری، ایجاد شرکتهای کوچکتر، انتقال تجربه و توسعه خوشههای فناورانه کمک کند.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: باید بررسی شود حضور یک شرکت بزرگ چند شرکت نوآور، چند همکاری فناورانه و چه میزان توسعه در زیستبوم ایجاد کرده است.
«تغییر ذهنیت» شرط اصلی تحول زیستبوم
افشین در پایان سخنان خود خطاب به رؤسای پارکهای علم و فناوری گفت: مهمترین تغییر، تغییر ذهنیت است.اگر نگاه مدیران نسبت به نقش پارکها تغییر کند، زیستبوم فناوری کشور نیز تغییر خواهد کرد.
معاون علمی رئیسجمهور درپایان خاطرنشان کرد: آینده پارکها در گرو عبور از مدیریت ساختمان و حرکت به سمت راهبری زیستبوم، توسعه فناوری و ایجاد قدرت اقتصادی برای کشور است/.
